ZAMEK SIELECKI

Historia Zamku Sieleckiego sięga średniowiecza. Najstarsze źródło dotyczące miejscowości Sielec, to dokument z 1361 r. Wzniesienie warowni w Sielcu przypisuje się Piotrowi z Sielca. Odnotowana w dokumentach już z 1403 r. siedziba miała charakter obronny - jednoskrzydłowa bryła zamku, posadowiona była wśród mokradeł i łęgów.

W XVII w. Sebastian Minor z Przybysławic przebudował zamek. Upamiętnia to zachowana w dawnej kaplicy zamkowej tablica z datą 1620 i herbem Minorów - Półkozicem. Siedemnastowieczny zamek to założenie czteroskrzydłowe z basztami, otoczone fosą z mostem zwodzonym. W 1824 r. zamek uległ wielkiemu pożarowi. W latach 30. XIX w. ówczesny właściciel, pochodzenia niemieckiego, Ludwik Anhalt Coethen von Pless wyremontował zamek i nadał mu charakter rezydencji.

W latach 60. XIX w. hrabia Andreas Renard zmienił rezydencję na pałac fabrykancki. Wyburzono skrzydło wschodnie, zasypano fosy usuwając elementy obronności, otoczono zamek parkiem i folwarkiem.

Obecnie ma tu swą siedzibę instytucja kultury pod nazwą Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki - prezentująca i promująca sztuki piękne.

Małgorzata Malinowska-Klimek

SOSNOWIECKIE CENTRUM SZTUKI - ZAMEK SIELECKI

W 1992 roku uchwałą Rady Miejskiej Miasta Sosnowca powstała Miejska Galeria Sztuki "Extravagance". Mieściła się przy ulicy 3 Maja, w dawnym budynku Pałacu Ślubów. Galeria "Extravagance" wykraczała daleko poza formułę galerii plastycznej. Prowadziła co roku cykle wykładów z zakresu filozofii, literatury i historii sztuki. Odbywały się tam liczne koncerty, małe formy teatralne i spotkania autorskie.

W 2002 roku uchwałą Rady Miejskiej Miasta Sosnowca Galeria "Extravagance" zmieniła nazwę na Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki z siedzibą w wyremontowanych salach Zamku Sieleckiego.

Miejska Galeria Sztuki Extravagance prowadziła działalność znacznie wykraczającą poza wystawiennictwo. Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki jeszcze tę tendencję pogłębiło i za swój program uznało rozwijanie działalności kulturalnej w jak największej liczbie dziedzin. Budowana w ten sposób oferta kulturalna skierowana jest do szerokiego spektrum odbiorców tak, aby każdy mógł znaleźć w niej coś interesującego.

W salach zamkowych prezentowane są wystawy sztuki współczesnej. Reprezentacyjność miejsca rekompensuje oddalenie go od centrum miasta. Zamek Sielecki, ma stosunkowo duże powierzchnie wystawiennicze. Wnętrza, zwłaszcza największa sala, zachowały ślady swego pierwotnego, historycznego charakteru. Programowe prezentowanie w takich wnętrzach sztuki współczesnej jest praktykowane od lat w innych krajach europejskich, zwłaszcza we Włoszech. W Polsce pojawiło się jako sposób zagospodarowania budynków zabytkowych, których wyposażenie zostało zniszczone w czasie drugiej wojny światowej. Sztuka współczesna prezentuje się we wnętrzach zabytkowych zaskakująco dobrze. Naturalne podziały wnętrz i ścian stanowią doskonałą oprawę dla poszczególnych dzieł, podkreślając ich oryginalny charakter. W razie potrzeby montaż dodatkowych elementów plastycznych, takich jak papierowe kurtyny, nadają wnętrzom większą neutralność lub inny klimat.

Na wystawach prezentowana jest twórczość różnych artystów, tych młodych i tych już uznanych, nie tylko z Sosnowca, ale i z innych miast. Dla młodego, początkującego artysty możliwość wystawienia swoich prac w Sosnowieckim Centrum Sztuki - Zamek Sielecki, często obok wielkich polskich artystów, to nobilitacja. Artyści uznani, z powodzeniem wystawiający swe prace za granicą, są zapraszani do Centrum Sztuki, aby ułatwić mieszkańcom naszego miasta i regionu kontakt z ich twórczością. Poprzez dobór artystów Sosnowieckie Centrum Sztuki może spełniać rolę edukacyjną względem społeczeństwa, pokazywać, co we współczesnej sztuce jest ważne, wskazywać kierunki jej rozwoju.

Wystawy przygotowywane są profesjonalnie. Artysta może liczyć na opiekę merytoryczną nad wystawą, w pełni fachową oprawę plastyczną, montaż i demontaż ekspozycji, przygotowanie wernisażu. Do każdej wystawy są projektowane i drukowane zaproszenia i foldery, czasami osobne katalogi. Choć organizatorem wystawy jest Zamek Sielecki, to artysta zawsze traktowany jest jak partner i w takiej atmosferze przebiegają wszystkie prace związane z wystawą.

Czasowe wystawy historyczne, organizowane przez Centrum Sztuki od roku 2005 mają przede wszystkim charakter edukacyjny. Sosnowiec obfituje w pasjonatów, poszukujących wiadomości o swoim mieście i okolicach. Niewiele jest jednak popularnych publikacji, do których mogliby sięgnąć. Poza tym wiedzę wyniesioną z książek chętnie uzupełnia się o wiedzę, zdobytą na wystawie. Nic nie zastąpi bezpośredniego kontaktu z przedmiotem zabytkowym. Niesie on w sobie historię wielu ludzi, którzy kiedyś współtworzyli historię swojej społeczności, a później odeszli. Często zwiedzającymi są rodzice lub dziadkowie z dziećmi. Prezentowane na wystawie eksponaty komentują słowami: "Widzisz, tak jak ci opowiadałem..." Takiej lekcji historii nie sposób zapomnieć.

Duża sala reprezentacyjna i piękny dziedziniec są wspaniałym tłem dla różnego rodzaju koncertów. Muzyka instrumentalna i wokalna często gości w zabytkowych salach, ciesząc się niezmiennie wielką popularnością wśród publiczności. Duża w tym zasługa świetnych wykonawców i ich trafnego wyboru ze strony pracowników instytucji. Grywane są koncerty operetkowe, nie brak koncertów muzyki poważnej, są też jazz i folk, szczególnie ulubione przez młodszą część widowni. Niezaprzeczalny urok mają koncerty letnie, które przy dobrej pogodzie odbywają się na zamkowym dziedzińcu.

Oprócz koncertów, w Zamku organizowane są też przedstawienia teatralne i występy kabaretowe. Sale udostępniane są również amatorom, nawet tym bardzo młodym. Stąd nierzadkie występy uczniów szkół średnich, którzy tworzą własne kreacje, interpretując teksty klasyków i własne. Dużym zainteresowaniem cieszą się także spotkania autorskie z poetami, pisarzami i fotografami.

Bardzo ważnym elementem działalności SCS-ZS jest dział edukacyjny. Dla dorosłych kilka razy w miesiącu odbywają się prelekcje z zakresu historii sztuki, historii, filozofii i kulturoznawstwa. Choć poruszają trudne zagadnienia i nie stronią od naukowego charakteru, prowadzone są w sposób ciekawy i przystępny. Najlepiej świadczy o tym rosnąca liczba wiernych słuchaczy. Również wykłady o sztuce dla Uniwersytetu Trzeciego Wieku gromadzą wielu uczestników, którzy po zakończeniu pracy zawodowej dysponują wolnym czasem i chcą poświęcić go na zdobywanie wiedzy. Wykłady dla dorosłych odbywają się systematycznie przez cały rok. Pod tym względem Sosnowieckie Centrum Sztuki pozytywnie wyróżnia się na tle innych instytucji kultury w regionie.

Również różne formy zajęć z dziećmi przybierają niebanalny charakter. Dla dzieci i młodzieży szkolnej prowadzone są ciekawe lekcje z różnych przedmiotów humanistycznych, uzupełniające programy szkolne o nowe, mało znane zagadnienia. Pracownicy SCS-ZS z przygotowaniem pedagogicznym nie tylko przekazują wiedzę, ale przede wszystkim uczą twórczego myślenia. Zachęcają do własnych poszukiwań. Lekcje są ilustrowane zdjęciami, reprodukcjami oraz oryginalnymi dziełami sztuki. W czasie niektórych lekcji przekazywane ustnie treści dzieci utrwalają sobie w czasie ćwiczeń manualnych.

Dla przedszkolaków i uczniów podstawówki organizowane są inscenizacje żywych obrazów. Dzieci przebierają się w stroje historyczne. Zapoznają się z warunkami życia, rodzajami i przemianami form ubiorów w nowożytnej Europie. Pozują do grupowych i indywidualnych zdjęć, które nawiązują do obrazów z epoki. Biorą też udział w zabawach ruchowych i plastycznych. Nie zdarzyło się jeszcze, aby dzieci nie były zadowolone!

Zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych odbywają się profesjonalne kursy rysunku i malarstwa. Ich uczestnicy przekonują się, że nawet amatorskie uprawianie sztuki jest wspaniałą formą ekspresji, twórczego spędzania czasu, prezentem dla samego siebie.

Oprócz tych różnorodnych zajęć, organizowanych przez Sosnowieckie Centrum Sztuki - Zamek Sielecki przez cały rok, odbywają się imprezy cykliczne. Spośród nich najważniejszą jest organizowany co roku Jarmark na Zamku Sieleckim. Na dziedzińcu i wokół zamku rozstawiają swoje stragany twórcy rzemiosła artystycznego. Pysznią się na nich wyroby jubilerskie, ręcznie malowane zastawy stołowe, rustykalna ceramika, metaloplastyka, kolorowe aplikowane poduszki, hafty i wszystko, cokolwiek ręce artysty są w stanie wyczarować. Kupujący mogą wybierać, targować się i zamawiać kolejne przedmioty. Mogą też skosztować swojskiego jadła lub skorzystać z takich atrakcji jak jazda konna czy własnoręczne wybicie monety. Czas umilają występy zespołów muzycznych. Jarmark jest największą imprezą, organizowaną przez SCS-ZS. Przyciąga rzesze mieszkańców nie tylko Sosnowca ale i okolicznych miast.

Tak więc początek XXI wieku to dla Zamku Sieleckiego kolejny nowy rozdział. Po czasach, gdy kolejno mieszkali w nim przedstawiciele szlachty, rządcy majątku, dyrektorzy generalni spółki akcyjnej, dyrektorzy państwowej kopalni, gdy w zamkowych murach mieściły się zbiory szkła współczesnego - Zamek Sielecki jest teraz siedzibą prowadzącej wszechstronną działalność instytucji kultury. Miejmy nadzieję, że z perspektywy kolejnych wieków okres ten będzie się jawić jako korzystny dla samego zabytkowego obiektu i owocny pod względem wydarzeń kulturalnych.

Małgorzata Malinowska-Klimek